Birisi sizden bir şey istediğinde, bu sizin için hiç uygun olmasa bile kendinizi “evet” demek zorunda mı hissediyorsunuz?
Hayır dediğinizde suçluluk ya da vicdan azabı mı yaşıyorsunuz?
“Hayır dersem kırılır, beni sevmez, dışlar” diye mi düşünüyorsunuz?
İnsanlar sizi rahatsız eden, inciten davranışlarda bulunsa bile
“Şimdi tadımız kaçmasın”,
“Yanlış anlar” diyerek sessiz kalıyor ve hep alttan mı alıyorsunuz?
Bu sorulara cevabınız evet ise, bu yazı tam size göre.
Çünkü burada neden hayır diyemediğimizi, neden sınır çizmekte zorlandığımızı ve hayır diyebilmenin adım adım yollarını ele alacağız.
Jean Jacques Rousseau’nun dediği gibi:
“İnsanın özgürlüğü, istediği her şeyi yapabilmesinde değil; istemediği şeyleri yapmak zorunda olmamasındadır.”
Peki, Hayır Demek Neden Bu Kadar Zor?
Hayır diyememenin en önemli nedenlerinden biri, içinde yaşadığımız toplumun öğretileridir.
Bizim kültürümüzde aşırı fedakârlık, başkaları için yaşamak yüceltilir.
Kendisi için yaşamak ise çoğu zaman “bencillik” olarak etiketlenir.
Bu nedenle hayır demek;
ayıp, kabalık ya da egoistlik gibi algılanır.
Oysa birine “evet” derken kendinizi çiğniyorsanız, burada yine bir kabalık vardır.
Ama bu kez kime?
Kendinize.
Çocuklukta “söz dinleyen”, “uyumlu”, “uslu” çocuklar daha çok ödüllendirilir.
Böylece şu inanç gelişir:
“Sevilmek ve kabul edilmek için hayır dememeliyim.”
Bu inanç yetişkinlikte de devam eder.
Bir diğer neden ise, başkalarını kendimizden daha değerli görmektir.
Onların ihtiyaçları önceliklidir, bizimkiler ertelenebilir.
Gerekirse kendimizi yok sayarız… yeter ki karşı taraf memnun olsun.
Çözüm Nerede?
Çözüm sınır çizmekte ve bu sınırları net bir şekilde ifade etmekte.
Eğer insanlar sürekli sizden bir şey talep ediyor, sizi hayal kırıklığına uğratıyorsa;
bunun bir nedeni de buna izin veriyor olmanızdır.
İnsanlar size nasıl davranacaklarını sizden öğrenir.
Sınırlarınızı çizmezseniz, onların nerede durması gerektiğini bilmelerini bekleyemezsiniz.
Rahatsız olduğunuz davranışları dile getirmezseniz,
karşı taraf bunları yapmaya devam eder.
Çözüm basittir ama cesaret ister:
Rahatsızlığınızı zamanında ifade etmek.
Bunu yaparken:
• Sakin bir ton kullanın
• Suçlayıcı ve yargılayıcı olmaktan kaçının
• “Sen” dili yerine “Ben” dili kullanın
• Duygunuzu ve ihtiyacınızı net şekilde ifade edin
Unutmayın:
Sizi kaybetmekten korkan insanlar, sınır çizdiğinizde sizi terk etmez.
Aksine, çoğu zaman size daha fazla saygı duymaya başlarlar.
Hayır Diyebilmenin Adımları
1️⃣ Kendinize Şunu Sorun
“Birine evet dediğimde, kendime hayır mı diyorum?”
Hayır demek her şeye hayır demek değildir.
Ama her evet, bilinçli bir tercih olmalıdır.
2️⃣ Korkunuzu Tanımlayın
“Hayır dersem ne olur?”
“Aslında ne olmasından korkuyorum?”
Eğer cevaplarınız:
“Beni sevmez”, “Beni terk eder”, “Eskisi gibi davranmaz” ise;
burada çocukluktan gelen değersizlik, boyun eğme ya da onay arayışı şemaları olabilir.
Bu cevaplar, nerede çalışılması gerektiğine dair çok önemli ipuçları verir.
3️⃣ Hayır Diyemediğiniz Alanları Yazın
Nelere hayır diyemediğinizi maddeler halinde yazın.
Büyük-küçük demeden hepsini.
Bu liste farkındalık kazanmanızı sağlar
ve değişim için bir yol haritası oluşturur.
4️⃣ Alma–Verme Dengesi Listesi Yapın
İlişki bir ticaret değildir ama denge ister.
Her ilişki için şunları yazın:
• Ben ne veriyorum?
• Ben ne alıyorum?
Eğer iki sütun arasında ciddi bir fark varsa;
ya ilişkide dengesizlik vardır
ya da siz kendinize karşı objektif değilsinizdir.
Tepkiler Olabilir, Hazır Olun
Hayır demeye başladığınızda bazı insanlar rahatsız olabilir.
Çünkü sizden almaya alıştıkları şeyi artık alamıyorlardır.
Bu noktada sık duyacağınız cümle şudur:
“Sen çok değiştin.”
Evet, değiştiniz.
Ve iyi ki değiştiniz.
Bu sağlıklı bir değişimdir.
Uzun açıklamalar yapmanıza, kendinizi savunmanıza gerek yok.
Sakin, net ve kararlı kalmanız yeterlidir.
Son Söz
Unutmayın:
İnsanların size nasıl davranacaklarını onlara siz öğretirsiniz.
Sınır koymak bencillik değil,
kendine saygıdır.
Eğer:
• Hayır diyemediğiniz için tükenmiş hissediyorsanız
• Sürekli veren tarafta olmaktan yorulduysanız
• Sınır çizmek istiyor ama bunu nasıl yapacağınızı bilmiyorsanız
Bu konular terapi sürecinde çalışılabilir ve dönüştürülebilir.
Kendi sınırlarınızı tanımak,
kendinize alan açmak
ve ilişkilerde daha güçlü bir duruş sergilemek için
profesyonel destek almaktan çekinmeyin.
Unutmayın: Değişim, fark ettiğiniz anda başlar.
Selen Muratoğlu
Uzman Klinik Psikolog