Dışarıdan bakıldığında başarılı, düzenli, sorumluluk sahibi ve güçlü görünen birçok insan aslında görünmeyen bir fırtınanın içinde yaşıyor olabilir.
Bu durum psikolojide yüksek işlevli anksiyete (high-functioning anxiety) olarak adlandırılır.
Yüksek işlevli anksiyete yaşayan kişiler genellikle çevreleri tarafından “çok iyi başa çıkıyor”, “ne kadar güçlü”, “her şeye yetişiyor” gibi ifadelerle tanımlanır. Ancak iç dünyalarında yoğun bir kaygı, kontrol ihtiyacı, yetersizlik hissi ve sürekli tetikte olma hali vardır.
Bu yazıda yüksek işlevli anksiyetenin ne olduğunu, belirtilerini, nedenlerini ve fark edilmediğinde nasıl ilerlediğini ele alacağız.
Yüksek İşlevli Anksiyete Nedir?
Yüksek işlevli anksiyete, klinik tanı kitaplarında ayrı bir bozukluk olarak yer almasa da, günlük hayatını sürdürebilen ancak içsel olarak yoğun kaygı yaşayan bireyleri tanımlamak için kullanılan bir kavramdır.
Bu kişiler:
• İşlerine gider
• Sosyal ilişkilerini sürdürür
• Sorumluluklarını yerine getirir
• Başarılı görünür
Ancak bunların tamamını rahat oldukları için değil, kaygı tarafından itildikleri için yaparlar.
Yüksek İşlevli Anksiyete Belirtileri
Google’da en çok aranan sorulardan biri şudur:
“Yüksek işlevli anksiyete belirtileri nelerdir?”
En sık görülen belirtiler şunlardır:
• Sürekli meşgul olma ihtiyacı
• Dinlenirken bile suçluluk hissetmek
• Kontrolü kaybetme korkusu
• Aşırı sorumluluk alma
• “Ya bir şey ters giderse?” düşünceleri
• Dışarıdan sakin, içeride gergin olma
• Kendine karşı sert ve eleştirel iç ses
• Takdir edilse bile yeterli hissetmeme
• Gece artan kaygı ve zihinsel geviş getirme
Birçok kişi bu belirtileri “benim yapım böyle” diyerek normalleştirir.
Yüksek İşlevli Anksiyete Neden Olur?
Bu anksiyete türünün kökeninde genellikle şunlar bulunur:
🔹 Çocuklukta erken olgunlaşma
Küçük yaşta sorumluluk almak, güçlü olmak zorunda kalmak.
🔹 Koşullu sevgi deneyimleri
“Başarılıysam değerliyim” inancı.
🔹 Kontrol = Güvenlik algısı
Belirsizliğe tahammül edememe.
🔹 Toplumsal beklentiler
Özellikle kadınlarda “her şeye yetme” baskısı.
Bu kişiler için kaygı zamanla bir baş etme mekanizmasına dönüşür.
Sorun şu ki, uzun vadede bu mekanizma kişiyi tükenmişliğe götürür.
Yüksek İşlevli Anksiyete ile Normal Kaygı Arasındaki Fark
Normal kaygı:
• Belirli durumlarda ortaya çıkar
• Geçicidir
• Dinlenince azalır
Yüksek işlevli anksiyete:
• Süreklidir
• Başarıyla beslenir
• Dinlenirken artar
• Kişinin kendini durdurmasını zorlaştırır
Bu nedenle fark edilmesi genellikle geç olur.
Yüksek İşlevli Anksiyete Yaşıyor Olabilir misiniz?
Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:
• Durduğumda huzursuz oluyor muyum?
• Başardıkça rahatlamak yerine daha mı çok kaygılanıyorum?
• “Yeterince iyi değilim” düşüncesi sık mı geliyor?
• Her şey yolundayken bile içimde bir gerginlik var mı?
Bu soruların çoğuna “evet” diyorsanız, bu durum ele alınmayı hak ediyor olabilir.
Yüksek İşlevli Anksiyete Tedavi Edilebilir mi?
Evet.
Yüksek işlevli anksiyete, farkındalık ve psikoterapiyle oldukça iyi çalışılan bir alandır.
Terapide amaç:
• Kaygıyı tamamen yok etmek değil
• Kaygıyla kurulan ilişkiyi dönüştürmek
• Değer duygusunu başarıdan ayırmak
• Dinlenmeyi suç olmaktan çıkarmak
• Kontrol ihtiyacının kökenini anlamaktır
Birçok danışan, terapi sürecinde ilk kez “zorlanmadan var olmayı” deneyimler.
Sonuç: Güçlü Görünmek Zorunda Değilsiniz
Yüksek işlevli anksiyete, sessizce ilerleyen ama kişiyi içten içe yoran bir süreçtir.
Dışarıdan güçlü görünmek, içeride fırtına kopmadığı anlamına gelmez.
Eğer bu yazıda kendinizden parçalar bulduysanız, bu bir zayıflık değil;
kendinizi fark etme cesaretidir.
Birlikte Çalışabiliriz
Yüksek işlevli anksiyete ile baş etmek, yalnızca “daha az düşün” demekle mümkün değildir.
Profesyonel destek, bu döngüyü anlamlandırmak ve dönüştürmek için güçlü bir adımdır.
Eğer bu konuda destek almak isterseniz, benimle iletişime geçebilirsiniz.
Uzman Klinik Psikolog
Selen Muratoğlu